తెలంగాణ పండుగల పుట్టినిల్లు.. సంస్కృతికి నిలువెత్తు ప్రతిరూపం

బతుకమ్మ నుంచి బోనాల వరకు.. జాతరల నుంచి జానపద కళల వరకు

భిన్నత్వంలో ఏకత్వం.. తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు

The birthplace of Telangana’s festivals… the true embodiment of its culture.

హైదరాబాద్:
తెలంగాణ అంటేనే పండుగలు, జాతరలు, సంప్రదాయాలు, జానపద కళలు, పల్లె జీవనం గుర్తుకొస్తాయి. ప్రకృతితో మమేకమైన జీవన విధానం, ఆచార వ్యవహారాలు, పండుగలను సామూహికంగా నిర్వహించే సంప్రదాయం తెలంగాణ సంస్కృతికి ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకొచ్చాయి. ఉగాది నుంచి దసరా, దీపావళి, సంక్రాంతి వరకు పలు పండుగలు ఘనంగా జరుగుతుండగా.. బతుకమ్మ, బోనాలు వంటి తెలంగాణ ప్రత్యేక పండుగలు రాష్ట్ర సాంస్కృతిక వైభవాన్ని చాటుతున్నాయి. ముహర్రం, రంజాన్, బక్రీద్, క్రిస్మస్ వంటి పండుగలను కూడా పరస్పర గౌరవంతో జరుపుకోవడం తెలంగాణ సామాజిక జీవనంలోని ప్రత్యేకత.

బతుకమ్మ.. ఆడబిడ్డల ఆత్మీయ పండుగ

తెలంగాణ పండుగల ప్రస్తావన వస్తే ముందుగా గుర్తుకొచ్చేది బతుకమ్మ. ప్రకృతిలో లభించే వివిధ రకాల పూలతో బతుకమ్మను అందంగా పేర్చి తొమ్మిది రోజుల పాటు మహిళలు, యువతులు భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తారు. సాయంత్రం వేళ బతుకమ్మ చుట్టూ చేరి సంప్రదాయ పాటలు పాడుతూ ఆడి పాడుతారు.

చివరి రోజున సద్దుల బతుకమ్మను ఘనంగా నిర్వహించి బతుకమ్మను ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్లి నీటిలో నిమజ్జనం చేస్తారు. ప్రకృతి, మహిళల సామాజిక జీవనం, కుటుంబ బంధాలను మేళవించే పండుగగా బతుకమ్మ తెలంగాణ ప్రత్యేకతను ప్రపంచానికి పరిచయం చేస్తోంది.

దసరా.. జమ్మి ఆకుతో బంగారం

దసరా పండుగ తెలంగాణలో మరో ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయానికి వేదిక. జమ్మి చెట్టుకు పూజలు నిర్వహించి, జమ్మి ఆకులను బంగారంగా భావించి బంధుమిత్రులకు ఇచ్చిపుచ్చుకుంటారు. పెద్దల ఆశీర్వాదాలు తీసుకుంటూ, సుఖసంతోషాలతో జీవించాలని పరస్పరం ఆకాంక్షించుకోవడం ఆనవాయితీ.

బోనాలు.. అమ్మవారి ఆరాధనకు ప్రతీక

ఆషాఢ మాసంలో జరిగే బోనాలు తెలంగాణ సంస్కృతిలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకున్నాయి. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ ప్రాంతాల్లో అమ్మవారి ఆలయాల వద్ద బోనాల ఉత్సవాలు ఘనంగా జరుగుతాయి.

మహిళలు సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించి తలపై బోనం మోసుకుని అమ్మవారికి నైవేద్యం సమర్పిస్తారు. పోతురాజుల నృత్యాలు, ఊరేగింపులు, జానపద కళా ప్రదర్శనలు ఉత్సవాలకు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి.

జాతరల సందడి.. భక్తి, జానపద సంప్రదాయాల కలయిక

తెలంగాణలో జాతరలకు విశిష్ట స్థానం ఉంది. మేడారం సమ్మక్క–సారలమ్మ జాతర దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన గిరిజన జాతరగా నిలిచింది. లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివచ్చే ఈ జాతర తెలంగాణ గిరిజన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలకు ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.

కురుమూర్తి జాతర, మన్నెంకొండ జాతర, ఏడుపాయల జాతర, కొమురవెల్లి మల్లన్న జాతర తదితర ఉత్సవాలు కూడా భక్తి శ్రద్ధలతో నిర్వహిస్తారు. ప్రతి జాతరకు స్థానిక చరిత్ర, విశ్వాసాలు, ఆచారాలు ముడిపడి ఉన్నాయి.

గ్రామదేవతల కొలుపులు

తెలంగాణ పల్లె సంస్కృతిలో గ్రామదేవతల ఆరాధనకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఎల్లమ్మ, మైసమ్మ, పోచమ్మ, కట్ట మైసమ్మ, పోలేరమ్మ, పెద్దమ్మ వంటి గ్రామదేవతలను గ్రామస్తులు భక్తిశ్రద్ధలతో కొలుస్తారు.

గ్రామదేవతల పండుగల సమయంలో గ్రామస్తులంతా ఒకచోట చేరి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించడం, బోనాలు సమర్పించడం, మొక్కులు చెల్లించుకోవడం వంటి సంప్రదాయాలు ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి.

సంక్రాంతి.. రైతు జీవితానికి ప్రతిబింబం

సంక్రాంతి పండుగ తెలంగాణ పల్లెల్లో ప్రత్యేక సందడి తీసుకొస్తుంది. కొత్త పంట ఇంటికి చేరిన ఆనందంతో రైతు కుటుంబాలు పండుగను జరుపుకుంటాయి. ఇంటి ముందు రంగురంగుల ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసుల కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల విన్యాసాలు పల్లె వాతావరణానికి ప్రత్యేక శోభను తీసుకొస్తాయి.

మతాలకు అతీతంగా పండుగలు

తెలంగాణ సంస్కృతిలో పండుగలు కేవలం ఒక మతానికి పరిమితమైనవి కావు. రంజాన్, బక్రీద్, ముహర్రం, క్రిస్మస్ వంటి పండుగలను కూడా వివిధ వర్గాల ప్రజలు పరస్పర గౌరవంతో జరుపుకుంటారు. పండుగలు సామాజిక ఐక్యతకు, సోదరభావానికి వేదికలుగా నిలుస్తాయి.

జానపద కళలు.. తెలంగాణ సంస్కృతికి అద్దం

ఒగ్గుకథ, బుర్రకథ, చిందు యక్షగానం, డప్పు, కోలాటం వంటి జానపద కళారూపాలు తెలంగాణ సంస్కృతిలో అంతర్భాగం. జాతరలు, పండుగల సందర్భంగా జరిగే ఈ ప్రదర్శనలు ప్రజలను అలరిస్తూనే తెలంగాణ చరిత్ర, జానపద జీవన విధానాన్ని కొత్త తరాలకు పరిచయం చేస్తున్నాయి.

సకినాలు, సర్వపిండి, జొన్నరొట్టె, అరిసెలు, గారెలు వంటి సంప్రదాయ వంటకాలు కూడా తెలంగాణ పండుగల ప్రత్యేకతను చాటుతాయి.

తెలంగాణ సంస్కృతి అంటే కేవలం పండుగలు, జాతరలు మాత్రమే కాదు.. ప్రకృతితో అనుబంధం, పల్లె జీవనం, జానపద కళలు, సంప్రదాయ ఆహారం, ఆచారాలు, పరస్పర గౌరవం కలగలిసిన జీవన విధానం. తరాలు మారుతున్నా ఈ సంప్రదాయాలను కాపాడుకుంటూ ముందుకు తీసుకెళ్లడం తెలంగాణ సమాజం ప్రత్యేకత. అందుకే తెలంగాణ పండుగలు రాష్ట్ర సాంస్కృతిక వైభవానికి నిలువెత్తు ప్రతిరూపంగా నిలుస్తున్నాయి.